αγρότης

αγρότης
I
Ο καλλιεργητής της γής, ο γεωργός· με ευρύτερη έννοια, ο κάτοικος της υπαίθρου.Η μορφή του α. διαγράφεται καθαρά από τους πρώτους ιστορικούς χρόνους. Διαφέρει από τη μορφή του κατοίκου των αστικών κέντρων και εμφανίζει ιδιαίτερα κοινωνικά χαρακτηριστικά, που παρουσιάζουν πλήθος παραλλαγές από τόπο σε τόπο και από εποχή σε εποχή. Στους αρχαίους μεσογειακούς πολιτισμούς διακρίνονται καθαρά δύο τύποι α.: ο μικρός ή μέσος ιδιοκτήτης και άμεσος καλλιεργητής, και αυτός που προσφέρει εργασία. Ο πρώτος βρίσκεται, ή θεωρείται ότι βρίσκεται, σε άριστη οικονομική και κοινωνική κατάσταση, επειδή είναι αυτάρκης και γι’ αυτό ελεύθερος· ο δεύτερος ανήκει γενικά στον κόσμο των δούλων. Η κοινωνική κατάσταση του πρώτου είναι αυτή ακριβώς που προσέφερε τόσο υλικό στη φιλολογία, από τον Ησίοδο έως τον Βιργίλιο. Οι νόμοι του Ζαλεύκου (650 π.Χ.) στη Μεγάλη Ελλάδα, οι νόμοι του Δράκοντα (621 π.Χ.), η σεισάχθεια του Σόλωνα (594 π.Χ.) στην Αθήνα και οι μεταρρυθμίσεις του Άγη (244-240 π.Χ.) και του Κλεομένη (235-222 π.Χ.) στη Σπάρτη, απηχούν λιγότερο ή περισσότερο τους κοινωνικούς αγώνες των α. στην αρχαιότητα. Οι πολιτικές μεταβολές, που οδήγησαν με τη σειρά τους λαούς της Μέσης Ανατολής (Πέρσες) και της Μεσογείου (Έλληνες και Ρωμαίους) στην ίδρυση μεγάλων αυτοκρατοριών, είχαν ως αποτέλεσμα να συγκεντρωθεί βαθμιαία η ιδιοκτησία της γης σε χέρια λίγων (λατιφουντισμός). Η πορεία αυτή, της συγκέντρωσης της έγγειας ιδιοκτησίας, ήταν σταθερή στην ιστορία της αρχαιότητας, παρά τις προσπάθειες να ανακοπεί με νομοθετικά μέτρα (ρωμαϊκοί αγροτικοί νόμοι). Η δυσαναλογία μεταξύ ελεύθερων και δούλων α. μεγάλωνε συνεχώς· τόσο μάλιστα, ώστε στα τελευταία χρόνια της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας οι ελεύθεροι α. είχαν περιοριστεί σε έναν ελάχιστο αριθμό και ζούσαν σε άθλιες οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες. Η έκταση της κοινωνικής εξαθλίωσης ήταν τέτοια, ώστε πολλοί Ρωμαίοι διείδαν σε αυτήν τη βέβαιη διάλυση της ρωμαϊκής κοινωνίας και την πτώση της αυτοκρατορίας, χωρίς ωστόσο να είναι και σε θέση να αντιδράσουν. Ο χριστιανισμός άσκησε σημαντική επίδραση στο πρόβλημα της αγροτικής δουλείας, όπως άλλωστε και σε όλο το θέμα της δουλείας: πέτυχε ώστε να εξαφανιστεί σιγά-σιγά ο θεσμός της δουλείας ως δικαίωμα ιδιοκτησίας ανθρώπου σε άνθρωπο. Δεν απελευθέρωσε όμως εντελώς τον α.· τον μετέβαλε σε δουλοπάροικο, δηλαδή σε εργαζόμενο που του αναγνωριζόταν πλήρως η προσωπικότητα και η ανθρώπινη αξιοπρέπεια, δεν ήταν όμως ελεύθερος να εγκαταλείψει το κτήμα όπου δούλευε. Η δουλοπαροικία εξακολούθησε να υπάρχει σε όλο τον Μεσαίωνα. Κατά την πρώτη φεουδαρχική περίοδο (έως το τέλος του 9ου αι.) αποτελεί θεμελιώδη θεσμό για τους εργάτες γης· αργότερα αποτελεί ιδιαίτερη κατάσταση των εργατών αυτών, ιδίως από τον 12o αι., όταν η αγροτική μάζα άρχισε σιγά-σιγά να εξελίσσεται και να διαφοροποιείται. Μέσα στη μάζα αυτή, μεγάλο μέρος της ελληνορωμαϊκής Ευρώπης είχε συγχωνευτεί με το πλήθος των βαρβάρων που την είχαν περικυκλώσει επί τουλάχιστον 500 χρόνια. Από τους κόλπους της αγροτικής μάζας άρχισαν να προβάλλουν ομάδες προνομιούχων α.: καινούργιοι μικροί και μέσοι ιδιοκτήτες και, χαμηλότερα από αυτούς από την άποψη της ελευθερίας, εμφυτευτές, εμβατευτές,ακόμη και επίμορτοι· οι τελευταίοι, μάλιστα, απέβλεπαν στην πλήρη ιδιοκτησία της γης και συνεπώς σε ένα επίπεδο ελευθερίας και αξιοπρέπειας εξαιρετικά σπάνιο στην ύπαιθρο. Η εμφάνιση αυτών των νέων εκλεκτών, αργή και αναγκασμένη να υπερνικήσει πλήθος εμπόδια, συνοδεύεται από μια ηθική άνοδο της αξίας της αγροτικής εργασίας, που στη Δύση προωθείται κυρίως από το παράδειγμα των μοναστηριών, ιδιαίτερα των βενεδικτίνων. Στην Ελλάδα η μεγάλη αγροτική ιδιοκτησία σχηματίστηκε κυρίως στη βυζαντινή περίοδο, οπότε οι ανώτατοι κρατικοί λειτουργοί, οι δυνατοί γαιοκτήμονες και τα μοναστήρια συγκέντρωσαν την ιδιοκτησία της γης. Στη Δύση, μετά τις αστικές κοινότητες σχηματίζονται, όπως είναι γνωστό, οι αγροτικές κοινότητες που εκφράζουν, μέσα σε ορισμένα όρια, την πολιτική συνείδηση των α. Η ελευθερία όμως και οι δυνατότητες πρωτοβουλίας που είχαν οι κοινότητες αυτές ήταν μάλλον περιορισμένες, εξαιτίας της πίεσης που ασκούσαν οι αστικές κοινότητες. Όσο πιο ζωηρή μάλιστα ήταν η ανάπτυξη των πόλεων τόσο πιο περιορισμένη ήταν η ελευθερία των αγροτικών κοινοτήτων και τούτο γιατί οι αστικές κοινότητες είχαν την τάση να θέτουν κάτω από την εξουσία τους τις αγροτικές περιοχές που ήταν γύρω τους και να τις διαθέτουν κατά τα συμφέροντα της κυρίαρχης μερίδας, που από τα μέσα του 13ου αι. και ύστερα ήταν η αστική τάξη. Στην Ελλάδα η τουρκική κατάκτηση δεν ανέτρεψε τη βάση των κοινωνικών σχέσεων, τις προσάρμοσε όμως στις ιδιομορφίες του ανατολικού-τουρκικού τιμαριωτισμού. Οι τεράστιες εκτάσεις που ανήκαν στον βυζαντινό θρόνο και τα κτήματα των Ελλήνων που έφυγαν ή σκοτώθηκαν περιέρχονται στον σουλτάνο, ο οποίος τα διανέμει ως φέουδα (ζιαμέτια και τιμάρια) σε διακεκριμένους Τούρκους στρατιωτικούς ηγέτες και αξιωματούχους.
Κατά τον 14o-15o αι. σημειώνονται εξεγέρσεις α. στη Γαλλία, την Αγγλία και τη Γερμανία. Αιτία των εξεγέρσεων αυτών ήταν η φτώχεια και η αθλιότητα στην οποία ζούσαν, που κι αυτές ήταν αποτέλεσμα φυσικών ή πολιτικών αιτίων. Τα πολιτικά αίτια συνοψίζονται στην πλήρη σχεδόν παραμέληση των συμφερόντων των α. από τις κυρίαρχες τάξεις (μονάρχες, φεουδάρχες, εκκλησιαστικοί άρχοντες, αστοί). Η επιβλητικότερη από τις εξεγέρσεις αυτές, o πόλεμος των χωρικών, που ξέσπασε στη Γερμανία ως συνέπεια της λουθηρανικής επανάστασης, κατεπνίγη στο αίμα (1524-25). Οι μεταρρυθμίσεις των φωτισμένων μοναρχών του 18ου αι., εμπνευσμένες –κατά ένα μέρος τουλάχιστον– από τους μελετητές των προβλημάτων της γεωργίας και των αγροτικών στρωμάτων, έφεραν στους α. των χωρών όπου εφαρμόστηκαν βελτιώσεις μάλλον οικονομικές παρά πολιτικοκοινωνικές· αλλά και οι οικονομικές αυτές βελτιώσεις ήταν εξαρτημένες από τη βελτίωση της θέσης των ανώτερων στρωμάτων που ενδιαφέρονταν για τη γεωργία. Μόνο με τη Γαλλική επανάσταση κατέκτησαν οι α. τη νομική ισότητα· αυτή τους απάλλαξε από τα βάρη, που ήταν συχνά φοβερά και οπωσδήποτε ταπεινωτικά και προέρχονταν από την υποδούλωσή τους στους φεουδάρχες. Εξαφανίζεται έτσι στη Δύση, τουλάχιστον από νομική πλευρά, η δουλοπαροικία, αλλά και κάθε νομική διαφορά ανάμεσα στους πολίτες των πόλεων και στους πολίτες της υπαίθρου. Στη Ρωσία η δουλοπαροικία, που είχε εισαχθεί με νόμο στα χρόνια του Μπόρις Γκοντουνόφ (1598-1605), επέζησε έως το 1861.
Στην Ελλάδα, μετά την Επανάσταση του 1821, η γη που ανήκε στο τουρκικό κράτος, σε τουρκικά ευαγή ιδρύματα (βακούφια) ή σε Τούρκους που έφυγαν ή σκοτώθηκαν, περιήλθε στο ελληνικό κράτος, το οποίο, με διάφορες μορφές και σε διάφορα διαστήματα, την παραχώρησε σε α. Παρέμειναν όμως οι μεγάλες ιδιοκτησίες Τούρκων που δεν έφυγαν ή Ελλήνων. Μεγάλες αγροτικές ιδιοκτησίες (τσιφλίκια), υπήρχαν επίσης στις περιοχές που απελευθερώθηκαν αργότερα: Θεσσαλία, Ήπειρο, Μακεδονία, Θράκη. Υπήρχαν επίσης σχέσεις μεσαιωνικής προέλευσης, στα Επτάνησα κυρίως. Σταδιακά και κάτω από διάφορες μορφές το μεγαλύτερο μέρος των εκτάσεων αυτών παραχωρήθηκε σε α. και οι μεσαιωνικής προέλευσης σχέσεις καταργήθηκαν με νόμους.
Κατά τη διάρκεια του 19ου και του 20ού αι. οι μεγάλες οικονομικές, κοινωνικές και πολιτικές μεταβολές που συνδέονται με την εκβιομηχάνιση, τροποποίησαν βαθιά, με την τεχνική εξέλιξη της γεωργίας, τις συνθήκες ζωής των α. Για άλλη μια φορά όμως τα πλεονεκτήματα που πέτυχαν οι α., είτε ως ιδιοκτήτες είτε προσφέροντας εξαρτημένη εργασία, ήταν κατώτερα από εκείνα που πέτυχαν οι αντίστοιχες κοινωνικές κατηγορίες των πόλεων, οι αστοί και οι εργάτες· αλλά και ο χρόνος που χρειάστηκαν για να τα πετύχουν ήταν πολύ περισσότερος. Ακόμα και η οργανωτική συνδικαλιστική δραστηριότητα των α. μπήκε στους πολιτικοκοινωνικούς αγώνες αργότερα και λιγότερο αποτελεσματικά από τη δράση των εργατών. Η αστυφιλία και οπωσδήποτε η αραίωση του πληθυσμού της υπαίθρου, παρά την εκμηχάνιση της γεωργίας, που έχει παντού προοδεύσει, και την πολιτική προγραμματισμού της γεωργίας, αποτελεί και σήμερα ένα φαινόμενο παγκόσμιων διαστάσεων. Οι πνευματικές, εκτός από τις πολιτικοκοινωνικές, συνέπειες που έχει το φαινόμενο αυτό το κάνουν ένα από τα πιο περίπλοκα προβλήματα της εποχής μας. Και τούτο γιατί η ύπαιθρος χάνει σιγά-σιγά ορισμένα παραδοσιακά χαρακτηριστικά νοοτροπίας και εθίμων, που την έκαναν ένα επιβλητικό απόθεμα συντηρητικήςενέργειας με μεγάλες δυνατότητες επίδρασης στη διατήρηση της πολιτικής ισορροπίας στις χώρες με προηγμένο πολιτισμό και πιο περίπλοκες οικονομικοπολιτικές συνθήκες.
Δουλοπάροικοι αγρότες ευρωπαϊκού κράτους καλλιεργούν χωράφι κοντά στον πύργο του αφεντικού τους, όπως εικονίζεται σε πίνακα αγνώστου καλλιτέχνη της εποχής του Μεσαίωνα.
Γερμανός αγρότης με το «bundschuh», το υπόδημα-σύμβολο της αγροτικής εξέγερσης, σε ξυλογραφία του 1514.
«Αγροτικό δείπνο», πίνακας του Γάλλου ζωγράφου Λουί Λε Νεν (Μουσείο του Λούβρου, Παρίσι).
Τοιχογραφία από τον τάφο του Μενές σχετικά με την αγροτική ζωή στην αρχαία Αίγυπτο.
Οι αγρότες των κεντρικών περιοχών της Ευρώπης, που στο παρελθόν αντιμετώπιζαν οξύτατα προβλήματα, βρίσκονται σε σαφώς καλύτερη θέση, κυρίως μετά τη χειραφέτηση των γυναικών.
Η Θεσσαλονίκη σε «κλοιό-τρακτέρ», από κινητοποιήσεις αγροτών τον Νοέμβριο του 1995.
«Αγροτική αγορά», πίνακας του Φλαμανδού ζωγράφου του 16ου αι. Γιοαχίμ Μπέκελααρ (Μουσείο Καποντιμόντε, Νάπολη).
II
(agrotis). Ονομασία λεπιδοπτέρων εντόμων της οικογένειας των νυκτιιδών. Ζουν σε διάφορες περιοχές του πλανήτη μας, κυρίως όμως στην Ευρώπη και την Αμερική. Τo σώμα τους έχει μέτριο μέγεθος, ενώ οι φτερούγες είναι ισχυρές και πολύχρωμες. Οι κεραίες τους είναι ατρακτοειδείς και τα πόδια τους αρκετά μακριά.
* * *
(I)
ο (Α ἀγρότης) (θηλ. Α -ις, Ν -ισσα)
αυτός που ζει και εργάζεται στους αγρούς, χωρικός, γεωργός.
[ΕΤΥΜΟΛ. < ἀγρός.
ΠΑΡ. αγροτιά, αγροτικός.
ΣΥΝΘ. αγροτοπατέρας].
————————
(II)
ἀγρότης, ο (Α) (θηλ. -τις) [ἄγρα]
κυνηγός.

Dictionary of Greek. 2013.

Игры ⚽ Нужна курсовая?

Look at other dictionaries:

  • ἀγρότης — countryman masc nom sg ἀγρότης countryman fem nom/voc pl (doric aeolic) …   Greek morphological index (Ελληνική μορφολογικούς δείκτες)

  • ἀγρότῃς — ἀγρότης countryman masc dat pl (epic) …   Greek morphological index (Ελληνική μορφολογικούς δείκτες)

  • αγρότης — ο θηλ. αγρότισσα αυτός που ζει στους αγρούς και ασχολείται μ αυτούς …   Νέο ερμηνευτικό λεξικό της νεοελληνικής γλώσσας (Новый толковании словарь современного греческого)

  • ἀγρόται — ἀγρότης countryman masc nom/voc pl ἀγρότᾱͅ , ἀγρότης countryman masc dat sg (doric aeolic) …   Greek morphological index (Ελληνική μορφολογικούς δείκτες)

  • ἀγρότη — ἀγρότης countryman masc voc sg ἀγρότης countryman fem nom/voc/acc dual (doric aeolic) …   Greek morphological index (Ελληνική μορφολογικούς δείκτες)

  • ἀγρότῃ — ἀγρότης countryman masc dat sg (attic epic ionic) ἀγρότηι , ἀγρότης countryman fem dat sg (epic) …   Greek morphological index (Ελληνική μορφολογικούς δείκτες)

  • ἀγροτῶν — ἀγρότης countryman masc gen pl …   Greek morphological index (Ελληνική μορφολογικούς δείκτες)

  • ἀγρωστᾶν — ἀγρότης countryman masc gen pl (doric aeolic) ἀγρώστης wild masc gen pl (doric aeolic) …   Greek morphological index (Ελληνική μορφολογικούς δείκτες)

  • ἀγρῶσται — ἀγρότης countryman masc nom/voc pl ἀγρώστης wild masc nom/voc pl …   Greek morphological index (Ελληνική μορφολογικούς δείκτες)

  • ἀγρόταις — ἀγρότης countryman masc dat pl …   Greek morphological index (Ελληνική μορφολογικούς δείκτες)

Share the article and excerpts

Direct link
Do a right-click on the link above
and select “Copy Link”